صبحي الصالح ( مترجم : محمد مجتهد شبسترى )

88

مباحث في علوم القرآن ( پژوهشهائى درباره قرآن و وحى ) ( فارسى )

آياتى نازل شود كه پيامبر را دعوت به صبر نيكو و اقتداء بروش پيامبران گذشته مىكند . اگر فشار و آزار مشركان ادامه مىيافت و اين قبيل آيات بر پيامبر نازل نمىشد و روح و قلب او را آرامش و ثبات نمىبخشيد ، براى آنحضرت نيز همان پيش مىآمد كه براى هر انسان ديگرى در چنين شرايطى پيش مىآيد . يعنى غم و يأس بر روح و قلب او مسلط مىشد و وى را از حركت باز مىداشت . پيامبر فردى از افراد بشر بود و در طبيعت وى مانند همهء بشرهاى ديگر آمادگى مبتلا شدن به حالات غم و حسرت و شكست روحى و احساس درماندگى وجود داشت و به همين جهت خداى متعال به او دستور ميداد كه اجازهء بروز اين حالات را در خود ندهد . سيد رشيد رضا كه به همين نكته اساسى توجه پيدا كرده ، در تفسير آيهء 34 سورهء انعام ميگويد 19 : « اين آيه اولين آيه‌اى نيست كه درين باب نازل شده است . قبلا در آيات ديگرى خداوند ، پيامبر را دلدارى داده و در اين آيه نيز وى را دلدارى ميدهد و او را به سنت الهى دربارهء پيامبران و امتها ارشاد مىكند و يا ميخواهد بار ديگر اين سنت را در ياد او زنده كند تا پيامبر از آن تبعيت نمايد » . رشيد رضا سپس اين مطلب را بيشتر ميشكافد و ميگويد : « با توجه به اينكه مقتضاى طبيعت بشر اين است كه بايد ناراحتيها را با دلدارىها بر طرف كرد ، حكمت اينكه در امثال اين آيه دلدارى دادن به پيامبر تكرار مىشود معلوم ميگردد . پيامبر ، قرآن را در نمازها و مخصوصا در نماز شب تلاوت ميكرد . چه بسا سوره‌اى را كه در آن به او دلدارى داده شده بود ميخواند ولى به علت مشغول شدن به سوره‌هاى ديگر قرآن ، چند روزى طول ميكشيد تا وى دوباره به آن سوره باز گردد . پس نياز بود كه دلدارى دادن به او و دستور صبر دائما و در فواصل كوتاه تكرار شود تا آنهمه غم و تأسف كه از تلاوت آيات مربوط به حال كفار و عذاب الهى بر پيامبر عارض ميشد ، از طريق اين دلدارى بر طرف گردد » 20 .